moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

Kościuszkowski zryw

Złożona 230 lat temu przez naczelnika Tadeusza Kościuszkę przysięga rozpoczęła powstanie narodowe przeciwko dwóm imperiom – Rosji i Prusom. Zryw trwał do 16 listopada 1794 roku. Mimo początkowych sukcesów i objęciu swym zasięgiem prawie wszystkich dzielnic państwa polskiego, powstanie zakończyło się klęską i dokonanym przez zaborców III rozbiorem Polski.


Przysięga Kościuszki na rynku krakowskim 24 marca 1794 r. Obraz Franciszka Smuglewicza.

Tego dnia na Rynku Głównym w Krakowie zebrał się tłum. W ciszy wysłuchiwano słów gen. Tadeusza Kościuszki, który stojąc z szablą w uniesionej dłoni przysięgał narodowi: „Powierzonej mi władzy na niczyj prywatny ucisk nie użyję, lecz jedynie jej dla obrony całości granic, odzyskania samodzielności Narodu i ugruntowania powszechnej wolności używać będę”. Powołany na naczelnika powstania generał złożył tę obietnicę 24 marca 1794 roku.

Kościuszko podpisał też „Akt powstania obywatelów mieszkańców województwa krakowskiego”. Dokument wzywał do podjęcia walki zbrojnej o wolność i niepodległość przeciwko dwóm mocarstwom zaborczym: Rosji i Prusom oraz sprawującej władzę w kraju konfederacji targowickiej. „Uwolnienie Polski od obcego żołnierza, przywrócenie i zabezpieczenie całości jej granic, wytępienie wszelkiej przemocy i uzurpacji tak obcej, jak i domowej, ugruntowanie wolności narodowej i niepodległości Rzeczypospolitej" – takie cele insurekcji zapisano w dokumencie.
– W Akcie zapowiadano także powołanie rządu powstańczego: Rady Najwyższej Narodowej. Nie było w nim natomiast mowy o przyszłym ustroju państwa ani o pozycji w nim króla Stanisława Augusta Poniatowskiego – mówi Henryk Wolski, historyk zajmujący się dziejami polskich powstań.

REKLAMA

Sprawa chłopska

Po przegranej wojnie z Rosją w 1793 roku doszło w Rzeczypospolitej do obalenia Konstytucji 3 maja i II rozbioru Polski. W jego wyniku państwo zmniejszyło się o ponad połowę. Wielu patriotycznych działaczy udało się na emigrację. W Dreźnie znaleźli się m.in. Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj i Kościuszko, bohater wojny o niepodległość Ameryki Północnej, generał armii koronnej podczas wojny z Rosją. Zawiązali oni tajne sprzysiężenie zmierzające do wywołania powstania narodowego. Koncepcję zrywu opracował Kościuszko, zgodził się też stanąć na czele insurekcji. – Zdaniem generała siły powstańcze nie były jednak jeszcze gotowe na rozpoczęcie walk – tłumaczy historyk. Wydarzenia w kraju zdecydowały jednak o przyspieszeniu wybuchu zrywu.

Na początku 1794 roku Rosja, obawiając się tureckiego ataku, przeniosła z Rzeczypospolitej część swoich wojsk w okolice granicy z Turcją. Prewencyjnie postanowili osłabić nasz kraj militarnie i zażądali redukcji polskiego wojska. Tej decyzji sprzeciwił się 13 marca brygadier Antoni Madaliński, dowódca Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej stacjonującej w Ostrołęce. Odmówił redukcji oddziału i na czele kawalerzystów wyruszył do Krakowa. Na wieść o tym buncie Kościuszko 23 marca przybył do stolicy Małopolski, by dać sygnał do rozpoczęcia zrywu narodowego.

Po złożeniu przysięgi 24 marca naczelnik wraz z oddziałami powstańczymi wyruszył w kierunku Warszawy. Drogę zastąpiły mu w okolicy wsi Racławice wojska rosyjskie dowodzone przez gen. Aleksandra Tormasowa. 4 kwietnia doszło do pierwszej bitwy, wygranej przez Polaków, do czego w dużej mierze przyczyniły się chłopskie oddziały kosynierów.
– Kościuszko zdawał sobie sprawę, że sukces zrywu zależy od udziału w nim także chłopstwa – wyjaśnia Wolski. Dlatego, aby zachęcić ich do walki, 7 maja wydał w obozie pod Połańcem uniwersał. Dokument m.in. zniósł poddaństwo i ograniczał wymiar pańszczyzny. – Był to wówczas najbardziej liberalny program chłopskich reform w tej części Europy – podkreśla historyk. Jednak złożone deklaracje nie spowodowały masowego udziału chłopów w powstaniu m.in. z powodu niechęci ziemian do wprowadzania u siebie reform.

Rzeź i klęska

Tymczasem walki wybuchały w innych częściach kraju. W Warszawie 17–18 kwietnia mieszczanie chwycili za broń i wyparli z miasta wojska rosyjskie. Także w Wilnie w nocy z 22 na 23 kwietnia mieszkańcy zajęli miasto i powołali Najwyższą Radę Tymczasową Wielkiego Księstwa Litewskiego. W następnych tygodniach kolejne województwa ogłaszały przystąpienie do powstania i insurekcja objęła swym zasięgiem prawie wszystkie ziemie ówczesnego państwa polskiego.

Do większych walk z Rosjanami i wojskami pruskimi doszło m.in. 6 czerwca pod Szczekocinami. Jednak polskie oddziały zostały pokonane i ruszyły do Warszawy. W tym samym kierunku zmierzały armie zaborcze. Miasto przygotowało się dobrze do obrony i podczas trwającego od 13 lipca do 6 września oblężenia udało się odpierać szturmy wrogich wojsk.
Niestety, caryca Katarzyna II skierowała do Polski kolejne siły, w tym korpus gen. Aleksandra Suworowa. Jego armia maszerowała pod Warszawę, gdzie zamierzała połączyć się z oddziałami pruskimi króla Fryderyka Wilhelma II. – Aby temu zapobiec, Kościuszko 10 października wydał Rosjanom bitwę pod Maciejowicami – mówi Wolski. Poniósł w niej jednak klęskę i sam dostał się do niewoli.

Po bitwie Rosjanie powtórnie skierowali się na Warszawę. 4 listopada szturmem zdobyli Pragę i wymordowali rzesze jej mieszkańców. Trzy dni później stolica poddała się, a polskie oddziały opuściły miasto. 16 listopada w Radoszycach zdecydowano o rozwiązaniu wojsk powstańczych.

Insurekcja zakończyła się klęską. 24 października 1795 roku Austria, Prusy i Rosja dokonały III rozbioru Polski. Nasz kraj zniknął z map Europy na 123 lata. – Kościuszko poniósł klęskę, ale jego idea oporu przeciwko zaborcom przetrwała i Polacy podejmowali kolejne próby walki o niepodległość – zaznacza historyk.

Anna Dąbrowska

autor zdjęć: Wikipedia

dodaj komentarz

komentarze


Morska Jednostka Rakietowa w Rumunii
 
Polki pobiegły po srebro!
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
WAT-owskie eksperymenty na ISS
Ameryka daje wsparcie
„Grand Quadriga ‘24”
Nowe zadania szefa SKW
Wojna w świętym mieście, epilog
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Sejmowa debata o bezpieczeństwie
Podróż po AWACS-ie
Dwa krążki kajakarki z „armii mistrzów”
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Broń Hitlera w rękach AK
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Szachownice nie dotarły nad Finlandię
Najmłodsi artyści Wojska Polskiego
Wielki triumf 2 Korpusu Polskiego
Dwa srebrne medale kajakarzy CWZS-u
By Polska była bezpieczna
Wszystkie misje AWACS-a
„Ryś” z laserem
Żołnierzu, wyślij dziecko na wakacje z Rewitą
Sukcesy reprezentantek CWZS-u
Pokazali bojowego ducha
Piedimonte – samobójcza misja
„Sarex ’24”: razem w czasie kryzysu
Po śladach polskich bohaterów
Barbara wzmocni polską obronę powietrzną
Grupa Północna o wsparciu dla Ukrainy
Ostatnia droga Pileckiego
Nie szpital, a instytut
Mobilne dowodzenie
Serwis K9 w Polsce
They Will Check The Training Results in Combat
Polscy żołnierze stacjonujący w Libanie są bezpieczni
Zawsze gotowi do pomocy
AGM-158B JASSM-ER dla lotnictwa
Systemy obrony powietrznej dla Ukrainy
Żołnierz ranny na granicy z Białorusią
Tomczyk: „Tarcza Wschód” ma odstraszyć agresora
WAM wraca po latach
NATO on Northern Track
Obradował Komitet Wojskowy Unii Europejskiej
Hełmy – nowoczesne i na miarę
Centrum Szkolenia WOT świętuje
„Sarex”, czyli jeden za wszystkich, wszyscy za jednego
Cień atomowej zagłady
Dwie dekady ulepszania Sojuszu
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Flota Bayraktarów w komplecie
Tarcza Wschód – odstraszanie i obrona
Kto wywalczy tytuł mistrza MMA?
Żołnierze ewakuują Polaków rannych w Gruzji
„Pierwsza Drużyna” na start
Wojskowi medycy niosą pomoc w Iraku
Pływacy i maratończycy na medal
Przysięga w Limanowej

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Agencja Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO